Organizator
Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej
Obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego w 1966 roku zaowocowały w powiecie bialskim otwarciem, w dniu 26 października 1966 roku, Muzeum Regionalnego w Białej Podlaskiej. Władze miejskie przeznaczyły na jego tymczasową siedzibę salę konferencyjną Miejskiej Rady Narodowej. W 1968 roku muzeum otrzymało statut, w którym określono teren jego działania oraz charakter zbiorów. W 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej, Biała Podlaska stała się miastem wojewódzkim. Muzeum w Białej Podlaskiej zyskało wówczas nową rangę oraz nazwę — Muzeum Okręgowe; znacznie poszerzono jego zatrudnienie i utworzono działy merytoryczne: etnografii, historii, sztuki oraz dział naukowo-oświatowy.
Pierwsze obiekty etnograficzne trafiły do zbiorów w 1967 roku. Przez pierwsze trzy lata były to przekazy z instytucji, takich jak Miejska Rada Narodowa w Białej Podlaskiej czy Wydział Oświaty, a także dary oraz zakupy od osób prywatnych — mieszkańców Białej Podlaskiej. Nabyte w tym okresie obiekty stanowiły głównie sprzęty gospodarstwa domowego.
Rok 1970 przyniósł rozszerzenie zarówno rodzaju obiektów, jak i terenu ich pozyskiwania. Jako pierwsze obiekty pochodzące z penetracji etnograficznych w terenie wpisano do inwentarza perebory pod numerami 22, 23 i 24. Są to ręcznik oraz dwa fragmenty pereboru pochodzące z ręcznika, datowane na 1870 rok i pochodzące ze wsi Międzyleś.
Większość prezentowanych pereborów została zakupiona do zbiorów — ponad połowa w latach 70. XX wieku, a pozostała część w latach 80. i 90. Obecnie w bialskim Muzeum znajduje się ponad 100 obiektów z pereborami: spódnic, koszul, fartuszków, ręczników oraz ich fragmentów, pochodzących z kilkunastu miejscowości powiatów bialskiego, parczewskiego i włodawskiego. Najwięcej z nich pochodzi z Dołhobrodów, Zaliszcza, Mostów i Opola. Większość obiektów datowana jest na początek XX wieku oraz okres międzywojenny. Spora grupa pochodzi z końca lat 80. i 90. XX wieku i została wykonana przez współczesne tkaczki, m.in.: Stanisławę Baj, Stanisławę Kowalewską, Antoninę Waszczeniuk, Karolinę Demianiuk, Annę Łobacz, Bronisławę Maksymiuk oraz Annę Bożyk. Pojedyncze obiekty datowane są na koniec XIX wieku.
Największy zbiór pochodzący od jednej tkaczki stanowią perebory Nadziei Zielińskiej z Zaliszcza (10 obiektów), wykonane w latach 30.–40. XX wieku. Wśród innych nazwisk powtarzają się: Ulana Kochań z Międzylesia (powiat bialski), której prace datowane są na koniec XIX wieku; Maria Wasylczuk z Mostów (powiat parczewski); Natalia Załapia z Opola (powiat włodawski); Barbara Miszczuk z Bojar (powiat parczewski); Maria Trębicka z Mostów (powiat parczewski) oraz Agata Protaz z Żuków (powiat bialski).
Dokumentacja naukowa w większości przypadków zawiera informacje dotyczące pochodzenia i datowania obiektów, a także nazwiska wykonawców oraz kontrahentów. Jedynie nieliczne obiekty nie posiadają podstawowych danych.
Partnerzy
Muzeum Ziemi Chełmskiej w Chełmie
Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie powstało w 1919 roku. Gromadzi zabytki z zakresu: archeologii, etnografii, historii, sztuki, przyrody. Funkcjonuje w czterech budynkach: w kolegium pijarów, w drukarni „Zwierciadło”, w kamienicy mieszczańskiej, w cerkwi pounickiej św. Mikołaja.
Muzeum Etnograficzne w Krakowie
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, założone w 1911 r. przez Towarzystwo Etnograficzne w Krakowie, posiada liczną i jedną z najstarszych kolekcji etnograficznych w Polsce. Podstawą zbiorów MEK stała się prywatna kolekcja Seweryna Udzieli (1857-1937) – jego pierwszego dyrektora. Zbiory były systematycznie uzupełniane obiektami pozyskiwanymi od osób prywatnych lub twórców, w formie darów i zakupów, także depozytów i przekazów z innych muzeów i instytucji. W ten sposób tworzyła się kolekcja, która dzisiaj może poszczycić się cennymi, a nawet unikatowymi muzealiami.
Przedstawione na stronie projektu „Perebory, Odsłony” obiekty z MEK, to elementy stroju kobiecego i męskiego: koszule, spódnice „fartuchy”, zapaski „fartuchy”, nakrycie głowy tzw. „zawijka”, która mogła pełnić również funkcję ręcznika jako elementu wystroju wnętrz, także skrawki tkanin – mankiety, kołnierzyki – oszewki, fragmenty spódnic i zapasek, przyramki oraz dolne części rękawów koszul. Zgodnie z autorską koncepcją projektu okazy pochodzą z Podlasia i Lubelszczyzny – z powiatów lubelskiego, parczewskiego i włodawskiego oraz dwa z Wołynia. Ich datowanie zawiera się w przedziale od połowy XIX w. do lat 20-30. XX w.
Większość obiektów została pozyskana do zbiorów MEK w latach 50-60. XX wieku, ale niektóre trafiły do muzeum jeszcze przed II wojną światową, w latach 30. XX w. Zostały nabyte głównie od osób prywatnych, bezpośrednio od wytwórców oraz członków ich rodzin. Osobną grupę tworzą perebory z Pracowni Dokumentacji Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk (IS PAN), określonych w muzealnej terminologii próbkami tkanin, wpisanych do inwentarza MEK w 2005 r. Pochodzą z obozów naukowo-badawczych organizowanych przez IS PAN w latach 1949-1962. Zostały przyszyte ręcznie, każda do osobnego kartonu, przez co stanowią oryginalny przykład przechowywania, a zarazem eksponowania obiektów. Na każdym kartonie umieszczono m.in. nazwę obiektu będącą jednocześnie nazwą tkaniny oraz informację o jego proweniencji. W muzealnej dokumentacji zachowały się stosunkowo szczegółowe informacje odnośnie datowania wyrobów, proweniencji, terminologii związanej z nazwą tkanin lub wzorem, a także nazwisk wykonawców oraz kontrahentów. Wśród twórczyń strojów i ich fragmentów znajdziemy takie nazwiska jak: Maria Ignatiuk (Osowa, pow. lubelski), Maria Mielniczuk (Pieszowoda, pow. lubelski), Anna Miszczuk (Hołowno, pow. parczewski), Anastazja Kisiel (Rusiły, pow. parczewski), Magdalena Słyszko (Zaliszcze, pow. parczewski), Tekla Słyszko (Zaliszcze, pow. parczewski) i Hanna Grzywaczewska (Laski Bruskie, pow. włodawski). W niektórych przypadkach autorstwo jest nieznane. Wśród prezentowanych tutaj perebor jeden obiekt został zakupiony w Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia). Warto nadmienić, że w kolekcji znajdują się przykłady elementów strojów, które tworzą komplety i pochodzą od jednej wykonawczyni. Na uwagę zasługują obiekty, których historia wiąże się ze znanymi nazwiskami w świecie muzealnictwa. Są to zdobione pereborami koszule:
– jedna z Dołhobrodów w powiecie włodawskim, dar Cecylii Śniegockiej (1862-1934), polskiej nauczycielki i działaczki feministyczne,
– oraz dwie z Wołynia: ze wsi Zapole na Ukrainie w rejonie kowelskim, w obwodzie wołyńskim (w II Rzeczypospolitej miejscowość wchodziła w skład gminy wiejskiej w powiecie lubomelskim województwa wołyńskiego), dar Jakuba Hoffmana (1896-1964), legionisty, nauczyciela, posła na sejm i ze wsi Świteź na Ukrainie, w rejonie kowelskim, w obwodzie wołyńskim (w II Rzeczypospolitej miejscowość wchodziła w skład gminy wiejskiej w powiecie lubomelskim województwa wołyńskiego), podarowana do kolekcji przez Jana Fitzke (1909–1940), historyka, archeologa, kustosza Muzeum Wołyńskiego w Łucku, ofiarę zbrodni katyńskiej.
Wszystkie zaprezentowane tutaj obiekty z pereborami, to tylko część tekstyliów z kolekcji strojów i tkanin Muzeum Etnograficznego w Krakowie zdobionych techniką wybierania. Mogą jednak stanowić punkt wyjścia do kolejnych badań i opracowań poświęconych tkackim ornamentom.
Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie jest największą instytucją muzealną regionu. Zgromadzone w niej zbiory obejmują ponad 100-tysięczną kolekcję zabytków z zakresu m.in. historii, sztuki dawnej i współczesnej, rzemiosła artystycznego, przyrody, archeologii i etnografii. Ma w swojej pieczy unikatowe, uznane za Pomniki Historii, obiekty architektury gotyckiej – Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie oraz Zamek Biskupów Warmińskich w Lidzbarku Warmińskim. W swoich oddziałach w Olsztynie, Lidzbarku Warmińskim, Morągu, Mrągowie i Szczytnie prowadzi szeroką działalność wystawienniczą, naukowo-badawczą i edukacyjną.
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi jest jednostką o interdyscyplinarnym charakterze. Gromadząc zbiory w czterech działach merytorycznych, stawia sobie jako cel realizację nie tylko zadań ściśle określonych ustawowo dla placówek muzealnych, ale realizuje także misję upowszechniania kultury. Wszystkie przedsięwzięcia Muzeum koncentrują się wokół dziejów człowieka, które są badane i prezentowane przez Zespoły Działów Archeologicznych, Etnograficznych, Dział Numizmatyczny oraz Dział Widowisk Lalkowych. Coroczne wystawy czasowe oraz prowadzona działalność edukacyjna mają na celu zachowanie i tworzenie tożsamości regionu w kontekście przemian kulturowych i cywilizacyjnych w Polsce i na świecie.
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie to dynamiczna instytucja kultury, która aktywnie odpowiada na współczesne wyzwania, łącząc bogate dziedzictwo z aktualną refleksją społeczną. Muzeum realizuje interdyscyplinarny program wystaw stałych i czasowych. Ważnym elementem działalności jest szeroka oferta edukacyjna oraz bogaty kalendarz wydarzeń angażujących różnorodną publiczność. Poprzez swoje działania, Muzeum staje się forum dialogu i krytycznej refleksji nad kulturą i społeczeństwem.
Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie
Zespół synagogalny we Włodawie to unikalny w Polsce kompleks trzech pożydowskich budynków, które należały do włodawskiego kahału (gminy żydowskiej). Od 1983 roku są siedzibą Muzeum. W każdym z nich prezentowane są ekspozycje stałe i czasowe. W Wielkiej Synagodze, starając się zachować atmosferę tego miejsc, pokazujemy wyłącznie wystawy związane z kulturą żydowską, w Małej Synagodze- z wielokulturową historią miasta i etnografią regionu, w trzecim budynku wystawy etnologiczne i egzotyczne.