Perebory

.

Perebory

Nadbużański perebor to element zdobniczy powstający na tkaninie, wybierany deseczką na osnowie i przetykany kolorowym wątkiem tworzącym wzór.

„Tkacka technika wybierania, nazywana przez ludność wiejską perebowory, pribory, zabory, wybory, pasamony, wykonywana była w Polsce na terenach północno-wschodniej Lubelszczyzny i wschodniej części obecnego województwa podlaskiego (w okolicach Białegostoku). Wykonywana była także w innych częściach Europy: wschodniej – na Litwie, Białorusi, Ukrainie; północnej – w Szwecji i wśród Finów nadwołżańskich oraz środkowej – na Słowacji, Węgrzech, Rumunii, Bułgarii, Jugosławii, Albanii. Pochodzenie tej techniki wiązać można ze sztuką Bizancjum, gdzie wyrabiano kobierce o podobnych motywach. Prawdopodobnie stamtąd za pośrednictwem Kościoła prawosławnego rozprzestrzeniły się one na terytorium Rusi, a dopiero od Słowian Wschodnich technika ta przejęta została przez inne grupy ludności z nimi sąsiadującej”[1].

„Pierwsze wzmianki i opisy elementów zdobniczych przypominających perebory opisuje w 1830 r. Łukasz Gołębiowski, pisząc o ubiorze ludowym okolicy Włodawy i Łomaz. Niedokładne opisy te dają cząstkowy obraz ornamentu. Pewnym dowodem na istnienie pereborów na strojach ludowych w latach 60-tych XIX w. są wzmianki podane przez Oskara Kolberga w tomie poświęconym ziemi chełmskiej. Z końcem XIX w. i początkach XX w. są już poświadczone przez eksponaty muzealne i relacje informatorów. W latach 60-tych XX w. Janusz Świerzy opisuje dokładnie wygląd stroju nadbużańskiego z pereborem. Trudno więc dokładnie określić, kiedy element zdobniczy powstał na obszarze Południowego Podlasia i Wschodniej Lubelszczyzny. Region pogranicza administracyjnego, religijnego i kulturowego stanowił teren ścierania się i łączenia różnych wpływów i tradycji. Ta właśnie  pograniczność stała się cechą tego obszaru, w którym spajały się różnorodne oddziaływania Polski, Rusi, Litwy, Ukrainy oraz innych mniejszości zamieszkiwanych na tym terenie. Różnorodność umiejętności mieszkańców miała wpływ na powstanie różnych technik tkackich i wzornictwa tkanin. Wyjątkowym był element zdobniczy tkaniny wykonywany na krosnach drewnianych, czteronicielnicowych, tkany splotem prostym lub o treści geometrycznej (rąby, trójkąty, gwiazdy, wzory x, linie spiralne, łamane) i roślinnej zgeometryzowanej, najczęściej w zestawieniu wątków w kolorach czerwonym, wiśniowym, brązowym, granatowym z przewijającymi się dla kontrastu pojedynczymi lub podwójnymi nitkami żółtymi, białymi, czerwonymi, stanowiąc wzór pasowy na płótnie”[2].

Ornament służył do zdobienia koszul, zapasek, nakrywajek, spódnic w stroju kobiecym, a koszul i ręczników obrzędowych w męskim. Tak powstały element charakterystyczny dla naszego regionu pozwalał odnaleźć własne korzenie, odrębną tożsamość kulturową ludności polskiej, ruskiej, białoruskiej, które stanowiła główny trzon osadnictwa na tym terenie. Współcześnie wykorzystywany jako inspiracja do poznawania przeszłości, czerpania z niej wiedzy i przekazywania przyszłym pokoleniom umiejętności, które nie były powszechne, wykonywały je kobiety mające dobrą pamięć i zdolności manualne. Proces edukacji, żmudny i pracochłonny, odbywał się przez obserwacje i pomaganie osobom w pracy. Do załamania tradycji tkania pereobrów przyczyniła się l i II wojna światowa oraz rozwój haftu krzyżykowego i zdobnictwa tekstylnego.

[1] A.W. Brzezińska, A. Paprot, M. Tymochowicz, Klocki, snutki, perebory, tradycyjne rękodzieło wobec wyzwań współczesności, w: Atlas polskich strojów ludowych zeszyt specjalny, Wrocław 2015, s.17.

[2] B.P. Maksymiuk, Krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Perebory – nadbużańskie tradycje tkackie, Husinka 2015, s. 5.

Etapy Tworzenia

1 ETAP: PRZYGOTOWANIE OSNOWY

Wybór płochy 16 lub 17 (cyfra oznacza gęstość płochy).

Przygotowanie cienkiej przędzy lnianej.

Snucie na osnownicy.

Zdjęcie osnowy z osnownicy metodą warkocza .

2 ETAP: ZAKŁADANIE OSNOWY NA KROSNA

Rozłożenie osnowy na redce.

Przywiązywanie i nawijanie osnowy na wał nadawczy.

Przełożenie desek przez krzyżulec.

Narzucenie nitek do nicienic .

Narzucanie nitek do płochy.

Przymocowanie osnowy do wała odbiorczego.

3 ETAP: ROZPOCZĘCIE TKANIA

Każdy perebor ma swój "spisek" czyli zapis układu nici znajdujących się na i pod deską.

Tkanie wybranego wzoru polega na przebieraniu deseczką nici osnowy i przetykanie ich odpowiednimi kolorowymi nićmi wątku.

Do uzyskania wzoru potrzebne są nam trzy deseczki o różnej grubości.

Użycie pierwszej deseczki - przebieranie osnowy przed płochą i postawienie jej w pionie (za płochą powstaje ziewa).

Użycie drugiej deseczki - wkładamy ją za płochę i stawiamy w pionie (za nicialni- cami powstaje ziewa).

Użycie trzeciej deseczki - wkładamy ją w poziomie w powstałą ziewe za nicielnicami a po wyciągnieciu drugiej, stawiamy ją w pionie i wkładamy prątek.

Po każdej kolorowej nitce wątku przekładamy nitkę tła splotem płóciennym.

Prątki (sznurki) zakładamy do połowy wzoru a następnie wracamy uzyskując wzór przez podnoszenie prądkiem nitki osnowy uzyskując miejsce do włożenia szerokiej deski. Postawienie deski w pionie powoduję powstanie ziewy potrzebnej do przełożenia wątku.

Kolekcja

Nadbużański Uniwersytet Ludowy

Nadbużański Uniwersytet Ludowy - miejsce integracji wspólnot lokalnych w regionie poprzez niematerialne dziedzictwo kulturowe rękodzielnictwo tradycyjne, rzemieślnicze, przemysłowe, sztukę ludową oraz zdrowe kulinaria regionalne. Wspólne uczenie się w oparciu o tożsame zanikające niematerialne dziedzictwo kulturowe jest istotnym czynnikiem naszej świadomej edukacji przekładającej się na aktywny rozwój osobisty oraz zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy w regionie. Nadbużański Uniwersytet Ludowy, Husinka 26, 21-500 Biała Podlaska

Kontakt

Masz do nas pytanie?
Zapraszamy do kontaktu

+ 502 649 523

Tytuł: ''Nauka tkania pereborów - ''Mistrz tradycji'' Realizacja w dniach 01.01.2017 - 31.12.2017. Projekt realizowany ze środków: